کتاب جهان چگونه مدرن شد؟

در زمستان سال ۱۴۱۷، مردی کوتاه‌قامت، خوش‌مشرب و زیرک در آستانه چهل‌سالگی، دست‌نوشته‌ای بسیار قدیمی را از قفسه‌ای غبارگرفته در صومعه‌ای دورافتاده در آلمان برداشت. او پوجو براچولینی، بزرگ‌ترین کتاب‌یاب دوره رنسانس بود که با هیجان دریافت چه گنجینه‌ای یافته و بی‌درنگ دستور داد از روی آن نسخه‌برداری کنند. کشف او، شعر کهن لوکرتیوس با نام «در باب طبیعت چیزها» بود که برای بیش از هزار سال تقریباً به طور کامل از تاریخ گم شده بود.

کتاب در یازده فصل روایت می‌شود؛ در فصل‌های ابتدایی با پوجو براچولینی و ماجرای سفر تاریخی او به آلمان آشنا می‌شویم. پوجو که با استفاده از توانایی‌های شخصی خود به دستگاه پاپ راه یافته بود، در این سفر به صومعه‌ای دورافتاده می‌رود و در میان آثار به‌جامانده از رم باستان، این کتاب ارزشمند را می‌یابد. سپس گرین‌بلت نقبی به گذشته می‌زند و با توضیحاتی جذاب درباره یونان و رم باستان، زمینه‌های فکری این اثر را روشن می‌کند.

این شعر زیبا، حامل خطرناک‌ترین اندیشه‌ها بود:

• اینکه جهان بدون یاری خدایان کار می‌کند

• ترس دینی برای زندگی بشر زیانبار است

• لذت و فضیلت نه در تضاد، بلکه درآمیخته با یکدیگرند

• ماده از ذرات ریز مادی تشکیل شده که در حرکتی ابدی، تصادفاً با هم برخورد کرده و به جهات جدیدی منحرف می‌شوند

پوجو براچولینی با استفاده از قدرتش، کتاب «در باب طبیعت چیزها» را به صورت انبوه تکثیر کرد. به احتمال زیاد حتی خود او نیز در جریان نبود که این اقدامش تا چه اندازه مهم است، اما این کتاب در اعصار بعدی بسیاری از هنرمندان و اندیشمندان را تحت تأثیر خود قرار داد. بینش این اثر قرار بود اندیشه گالیله و فروید، داروین و انیشتین را شکل دهد و به دست توماس جفرسون، ردپای خود را بر اعلامیه استقلال آمریکا بر جای گذارد.

گرینبلات، از باغ‌های فیلسوفان باستان تا اطاق‌های تاریک کتابت صومعه‌ها در قرون وسطی و تا دربار بدبین، پررقابت و فاسد یک پاپ خطرناک، ما را در جستجو و کشف پوجو چنان ماهرانه به سفری زنده می‌برد که درک ما را از جهانی که اکنون در آن زندگی می‌کنیم، ژرفا می‌بخشد.